Epoki literackie

  1. Antyk
  2. Średniowiecze
  3. Renesans
  4. Barok
  5. Oświecenie
  6. Romantyzm
  7. Pozytywizm
  8. Młoda Polska
  9. XX-lecie międzywojenne
  10. literatura współczesna

Epoki literackie - Antyk (do 476 n.e.)

Literatura antyczna to w Europie przede wszystkim utwory ze starożytnej Grecji oraz Cesarstwa Rzymskiego. Jeżeli chodzi o Grecję, to najbardziej znanymi przedstawicielami byli Homer oraz Platon, zaś w Rzymie Wergiliusz. Niektórzy wliczają w tę epokę literacką również "Biblię", która ukształtowała chrześcijaństwo. Antyk był zróżnicowany literacko. Część dzieł miała kształtować postawy ludzkie, część bawić lub odpowiadać na pytania filozoficzne.

Epoki literackie - Średniowiecze (476 - 1492 r.)

Średniowiecze narodziło się, gdy upadło Cesarstwo Zachodniorzymskie. W Europie zaczęła kształtować się państwowość, co przełożyło się również na sztukę. Jednocześnie wzmacniała się pozycja chrześcijaństwa, więc średniowiecze w literaturze oznaczało wiele odwołań do Boga. Powstawały pieśni, modlitwy, wiersze dotyczące religii. Nurt ten wyrażały również postawy filozoficzne, m.in. teocentryzm, franciszkanizm, augustynizm. W średniowieczu została spisana celtycka legenda "Dzieje Tristana i Izoldy", Polacy ułożyli swoją "Bogurodzicę", natomiast Dante Alighieri napisał "Boską komedię".

Epoki literackie - Renesans (XV - XVII wiek)

Renesans był okresem, w którym ludzkość zaczęła odkrywać "nowe światy". Jego początek nie jest sztywną datą. Niektórzy uważają, że zaczął się w 1492 r., gdy Kolumb odkrył Amerykę, a Hiszpanie zdobyli Grenadę, kończąc panowanie muzułmanów na Półwyspie Iberyjskim. Inni uważają, że za początek renesansu należy uznawać rok 1453 (zdobycie Konstantynopola przez Turków) lub 1517 (początek reformacji Marcina Lutra). Niezależnie od interpretacji, świat okazał się wtedy większy, a ludzie, pędzeni ciekawością tego świata, często odzwierciedlali to w sztuce. Sam Michał Anioł, który parał się rzeźbą i malarstwem, nieraz pisał też sonety. Określenie "Człowiek renesansu" oznacza człowieka, który nie ogranicza się do jednej dziedziny.

Epoki literackie - Barok (XVII wiek)

Kościół odbił sobie reformację, dokładając rękę do kontrreformacji, która w dużym stopniu opierała się na baroku. To okres literacki wywodzący się wprost z katolicyzmu, w którym bardzo często odwoływano się do Boga. Tworzyli wtedy m.in. Mikołaj Sęp-Szarzyński, Moliere oraz John Milton.

Epoki literackie - Oświecenie (XVIII wiek)

Oświecenie było kolejną literacką odskocznią od nauk religijnych, niekiedy nawet wprost kierującą do ateizmu, a bardzo często ku liberalizmowi. Przedstawicielem tego nurtu był Wolter, piszący satyry. Wolność twórczości literackiej objawiała się jednak na wielu płaszczyznach. Znani przedstawiciele oświecenia to Daniel Defoe oraz Jean Jacques Rousseau.

Epoki literackie - Romantyzm (1822–1863)

Romantyzm w dużej mierze wywodzi się z rewolucji francuskiej, opartej na haśle "wolność, równość, braterstwo". W tej epoce literaci często skupiali się na uczuciach i wolności. Okres ten zbiegł się jednak z rewolucją przemysłową oraz kształtowaniem się narodów we współczesnej formie, a w Polsce w dążeniach do odzyskania niepodległości i tęsknotą za polskością, nieraz zwalczaną pod zaborami. Stąd liczne odwołania do kultury ludowej. Przedstawicielami romantyzmu byli m.in. Juliusz Słowacki, Adam Mickiewicz oraz Johann Wolfgang von Goethe.

Epoki literackie - Pozytywizm (1863-1890)

Pozytywizm z założenia opierał się na wiedzy naukowej oraz odrzuceniem religijności. W Polsce za jego początek przyjmuje się nieudane powstanie styczniowe, po którym polscy patrioci odeszli od myśli o zbrojnym odzyskaniu niepodległości i postawili na pracę u podstaw, kształtując miłość do ojczyzny w ludziach oraz nakłaniając ich do walki o własny byt na polu materialnym oraz edukacyjnym.

Epoki literackie - Młoda Polska (1890–1918)

Młoda Polska to epoka literacka powstała w kontrze do pozytywizmu. Promowała swobodę wyrażania uczuć i ekspresjonizm. Stefan Żeromski napisał wtedy "Ludzi bezdomnych", Stanisław Wyspiański "Wesele", a Władysław Reymont "Chłopów". W Europie sławę zyskali Joseph Conrad oraz Lew Tołstoj.

Epoki literackie - XX-lecie międzywojenne – 1918–1939

Okres między dwoma najtragiczniejszymi wojnami w dziejach ludzkości obfitował w wysyp idei, poglądów i postaw. Odzwierciedlał też społeczne zmiany, jakie towarzyszyły masowemu zaludnianiu się miast, cywilizacji, odkryciom, uprzemysłowieniu. W tej epoce powstał m.in. "Proces" Franza Kafki, "Mistrz i Małgorzata" Michaiła Bułhakowa i "Ulisses" Jamesa Joyca. W Polsce tworzyli wówczas np. Witold Gombrowicz oraz Zofia Nałkowska.

Epoki literackie - literatura współczesna (od 1939)

W praktyce od czasów II wojny literatura wymknęła się wszelkim ramom i nie ma dominujących nurtów, choć mocno ewoluowała w stronę rozrywki. W porównaniu z innymi epokami bardziej skupia się jednak na jednostkach i sytuacji społecznej oraz politycznej. Na Zachodzie uznanie zyskali m.in. Albert Camus, Ernest Hemingway i Jerome David Salinger. Polacy dostali w tym czasie trzy literackie nagrody Nobla, które odebrali: Czesław Miłosz, Wisława Szymborska oraz Olga Tokarczuk.